ΞΗΡΟΜΕΡΟ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ: ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΙΣ ΡΙΖΕΣ

xiromero
Ενα πυκνό δάσος από τεράστιες καπνόριζες, χώματα και ακρίδες τριγύρω, αλλά και παιδικές φωνές που κυνηγούν κωλοφωτιές στην πλατεία του χωριού, είναι οι πρώτες εικόνες που έρχονται στο νου όταν σκέφτομαι το χωριό μου, την Μπαμπίνη, στο Ξηρόμερο Αιτωλοακαρνανίας.

Επιστροφή στο χωριό, με οδηγό τις αναμνήσεις που είχα καταχωνιάσει σ’ ένα μπαούλο κλειδαμπαρωμένο, στην άκρη του μυαλού μου. Χρόνια τώρα λειαίνω τα ξηρομερίτικα μαχαίρια μέσα μου.xiromero_19Αντικρίζοντας τη γέφυρα Ρίου – Αντιρρίου, νοιώθω ότι σε λίγο «μπαίνω» στην πατρίδα μου. Κι ας χρειάζεται μία ώρα ακόμα για το Αγρίνιο και περίπου 45 λεπτά για την Μπαμπίνη. Με χαμηλές ταχύτητες το αυτοκίνητο ανεβαίνει την Παλιοβούνα, που είναι όλο στροφές. Αν σου τύχει καμιά νταλίκα ή λεωφορείο μπροστά, καλύτερα είναι ν’ ανέβεις με τα πόδια, καθώς δεν μπορείς να προσπεράσεις. Από τη μια πλευρά απειλητικά βράχια και βουνό και απ΄ την άλλη ο πατραϊκός κόλπος, όπου όλες οι αποχρώσεις του μπλε μπερδεύονται όταν η θάλασσα και ο ουρανός γίνονται ένα. Περνάω το Περιθώρι, τις διασταυρώσεις για Μεσολόγγι και Αιτωλικό, κι εκεί στο τέλος των στροφών μετά το Κεφαλόβρυσο φαίνεται η πεδιάδα που είναι χτισμένο, άναρχα, το Αγρίνιο. Γύρω γύρω βουνά και ο ουρανός σα θόλος, με το κρύο να σε περονιάζει μέχρι το κόκκαλο τον χειμώνα. «Κι ήταν κρύο το φεγγάρι, κρύο αλουμίνιο, σαν τα βράδια του Γενάρη πάνω από τ’ Αγρίνιο» λέει ο Μάνος Χατζιδάκης στο τραγούδι «Το Παιδί από την Κρήτη».xiromero_6Ξηρόμερο λοιπόν, ένας τόπος γεμάτος πέτρες και πουρνάρια. Αυτή την εικόνα είχα για χρόνια στο μυαλό μου.Οι άνθρωποι που ζούσαν στην Μπαμπίνη, την γενέτειρά μου, για να ποτίσουν ζώα και σοδειές έσκαβαν όσο βαθιά χρειάζονταν τα έγκατα της γης, έως ότου βρουν νερό. Έξω απ’ το χωριό, ο Γερομπόρος, ένα μικρό ποταμάκι που δημιουργήθηκε όταν λίγο νερό δραπέτευσε από τον Αχελώο, όπου η γιαγιά μου και οι άλλες γυναίκες του χωριού το επισκέπτονταν συχνά, για να πλύνουν τα βαριά σκεπάσματα. Το χωριό ζούσε απ’ την καλλιέργεια του καπνού. Η μάνα μου έπαιρνε εμένα και την αδελφή μου στο χωράφι, αξημέρωτα, άπλωνε ένα χιράμι μέσα στις αυλακιές και μας άφηνε εκεί, για να μαζέψει καπνό. Και χώματα φάγαμε, πιθανότατα και ακρίδες, και τα κλάματά μας ακούγονταν σ’ όλο το χωράφι, τις Λάμπρες, όταν δεν είχαμε στο οπτικό μας πεδίο τη μάνα.

Τα πρώτα γράμματα μου τα έμαθε ο παππούς, από τους ελάχιστους σπουδαγμένους του νομού, καθώς είχε βγάλει το σχολαρχείο. Αριθμητική έμαθα μετρώντας τα πλακάκια στο τζάκι, και αργότερα στο μονοθέσιο δημοτικό σχολείο της Μπαμπίνης, όπου ο δάσκαλος και η δασκάλα – σύζυγός του, είχαν να παλέψουν με την εξυπνάδα, τη φτώχεια και τις σκανταλιές των μαθητών τους.Το σπίτι που πέρασα τα πρώτα χρόνια της ζωής μου, στέκει ακόμα στην κορφή της πλατείας. Ένα διώροφο κτίσμα, πάνω ήταν το σπίτι μας, κάτω το παντοπωλείο «Η ειλικρίνεια». Μέσα έβρισκες τα πάντα! Καραμέλες, σοκολάτες, μπισκότα Παπαδοπούλου μέσα στα δυσεύρετα πλέον μεταλλικά κουτιά, όσπρια, ζυμαρικά, ψάρια, λάδι, κρασί, κατσαρόλες… ό,τι χρειάζεται ένα νοικοκυριό. Σε περίοπτη θέση και το τεφτέρι καθώς πολλοί περίμεναν τα χρήματα απ’ τα καπνά, μισθό ή σύνταξη για να πληρώσουν τις οφειλές τους.xiromero_1Πατέρα πεινάω, με θυμάμαι να λέω. Η μάνα σου μαγείρεψε, πήγαινε να φας, απαντούσε. Για καραμέλες και σοκολάτα πεινάω, έλεγα με παράπονο και το κεφάλι χαμηλωμένο, μη δει το παιχνιδιάρικο βλέμμα μου.

Άπειρες οι φορές που καβάλαγα το ποδήλατο και χωρίς πεντάλ, από την κορφή της κατηφορικής πλατείας κατέληγα κουτρουβαλώντας στο τέρμα της, στο μικρό προαύλιο της εκκλησίας, με καταματωμένα γόνατα, σημάδια που κουβαλάω και σήμερα.

Τα βράδια του καλοκαιριού όλα τα παιδιά του χωριού κυνηγούσαμε κωλοφωτιές και τις τρίβαμε στα ρούχα μας, για να φωσφορίζουμε. Τελειώνοντας την πρώτη δημοτικού στο διθέσιο σχολείο του χωριού οι γονείς μου αποφάσισαν να μετακομίσουμε στην πόλη, στο Αγρίνιο. Για να μάθουν τα παιδιά γράμματα και να ξεφύγουν απ’ τα καπνά, είπε ο πατέρας.

Τα καλοκαίρια στρατιά σχημάτιζαν τα τρακτέρ, όσων είχαν, και τα γαϊδούρια, φορτωμένα με χιράμια που ξεχείλιζαν φύλλα καπνού, που ανηφόριζαν προς το χωριό. Η άσφαλτος έλιωνε κάτω από τον καυτό ήλιο, το βάρος του καπνού, την κούραση και την σιωπή.

Κάθομαι στην κορφή της πλατείας, πόσο μικρή μου φαίνεται τώρα. Βαθιές ανάσες… Το σχολείο φαίνεται μισοερειπωμένο, και στο πατρικό μου χρόνια τώρα ζουν άλλοι άνθρωποι. Ακούω φωνές από το καφενείο, και κάποιους να με κοιτάζουν περίεργα. Αποφασίζω να τους μιλήσω. Με αντιμετωπίζουν επιφυλακτικά, μα όταν τους λέω τ’ όνομά μου περίσσεψαν τα χαμόγελα και μου πρόσφεραν καρέκλα στο τραπέζι που έπαιζαν χαρτιά.

xiromero_2Πολλοί νέοι που αποφάσισαν να ζήσουν στο χωριό, ασχολούνται περισσότερο με την κτηνοτροφία και λιγότερο με την γεωργία. Η πρώτη αναφορά στο όνομα του χωριού είναι το 1521. Κατά μια εκδοχή το όνομα το έδωσαν οι Βενετοί ονομάζοντάς το μικρό babino, άλλη εκδοχή λέει ότι το όνομα οφείλεται στον τοπικό άρχοντα Μπαμπίνη ή Μπαμπινιώτη. Στην ευρύτερη περιοχή του Ξηρομέρου όπως και στην Μπαμπίνη βρήκαν καταφύγιο πολλές οικογένειες από την Ήπειρο και άλλα μέρη της Ελλάδας, κυνηγημένες από τους Αλή Πασάδες των περιοχών τους, ενώ πολλοί ήρθαν από τα νησιά του Ιονίου και με τα χρόνια αφομοιώθηκαν με τον τοπικό πληθυσμό. Η ιστορία λέει ότι πολλοί Μπαμπινιώτες βρέθηκαν στο επίκεντρο της Επανάστασης, ενώ έλαβαν μέρος στους πολέμους, βαλκανικούς, Μικρά Ασία, ακόμα και στην Κορέα.

Περίφημο και ξακουστό ήταν το κρασί της Μπαμπίνης το 1830, όπου η παραγωγή έφτανε το 500 βαρέλια των 50 οκάδων το χρόνο, σύμφωνα με τον Άγγλο τοπογράφο και νομισματολόγο Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ, που πέρασε από το χωριό. Ακόμα και σήμερα γύρω απ’ την Μπαμπίνη υπάρχουν πολλά είδη άγριων δέντρων, απομεινάρια του πυκνού Ακαρνανικού δάσους.xiromero_4Περίπου τρία χιλιόμετρα πιο πέρα στέκει η Μαχαιρά, τόπος γέννησης του πατέρα. Εκεί είναι το μισογκρεμισμένο πατρικό του, το βασίλειό του, εκεί άπλωσε τις ρίζες του. Ένα χωριό που σφύζει από ζωή το καλοκαίρι και το χειμώνα ερημώνει. Οι περισσότεροι ηλικιωμένοι έφυγαν για το μεγάλο ταξίδι, και οι νέοι αναζήτησαν την τύχη τους στις μεγάλες πόλεις. Τριγυρνάω στον κήπο – ζούγκλα από ελιές, ροδιές, κληματαριές, τη μηλιά και όλα τα οπωροφόρα του πάνω κόσμου που έστησε ο πατέρας. Αυτός ο τόπος ζεσταίνει λίγο την καρδιά μου.

Η περιοχή της Μαχαιράς κατοικείται απ’ τα αρχαία χρόνια, όπως δείχνουν οι τάφοι που βρέθηκαν στην περιοχή και χρονολογούνται από τον 4ο π.Χ. αιώνα. Η ντόπια παράδοση λέει ότι το όνομα Μαχαιρά προήλθε από έναν μαχαιροποιό και ντουφεξή που είχε το εργαστήριό του εκεί. Το χωριό άνθιζε, μετά το 1904 που άνοιξε δρόμος στη μέση του χωριού για τις άμαξες, είχε και έδρα σταθμού χωροφυλακής, ωστόσο το 1943 πυρπολήθηκε από τους Γερμανούς. Τότε κάηκαν τα αρχεία του χωριού, ενώ σκοτώθηκαν και μερικοί κάτοικοι. Κύρια ασχολία των κατοίκων ήταν η καπνοκαλλιέργεια, η οποία σταμάτησε το 2005. Σήμερα οι λιγοστοί κάτοικοι ζουν απ’ την κτηνοτροφία.xiromero_3Επιστροφή στο Αγρίνιο, ανηφορίζοντας μέσα απ’ τη Σκουρτού όπου το αυτοκίνητο μοιάζει να μπαίνει στους κήπους των σπιτιών, τόσο στενός ο δρόμος. Χωρίς σκέψεις, χωρίς μουσική, χωρίς κουβέντα. Φτάνοντας στη κορφή του βουνού βλέπεις τον κάμπο και τη λίμνη Οζερός, όπου καταλήγουν νερά χειμάρρων αλλά και του Αχελώου όταν αυτός υπερχειλίζει. Μεταναστευτικά πουλιά βρίσκουν εκεί καταφύγιο, ενώ κάποια υδρόβια και παρυδάτια πουλιά χρησιμοποιούν τη λίμνη ως περιοχή αναπαραγωγής. Αριστερά, το βλέμμα συναντά το ιστορικό μοναστήρι της Παναγίας της Λιγοβιτσιάνας. Η ιστορία λέει ότι την εποχή του αγώνα του 1821 το μοναστήρι ήταν έδρα του στρατηγείου του Γ. Καραϊσκάκη. Οι μοναχές σήμερα καλλιεργούν τη γη γύρω απ’ το μοναστήρι, ενώ έχουν δεκάδες κότες, κατσίκια, πρόβατα, ακόμα και ελάφια. Το Δεκαπενταύγουστο που γιορτάζει, συγκεντρώνεται πλήθος πιστών από τα γύρω χωριά. Στο πανηγύρι στο Λιγοβίτσι έφαγα το πρώτο μου γλειφιτζούρι κοκοράκι και το αιχμαλωτισμένο απ’ την καραμέλα μήλο.xiromero_5Πολλά χρόνια έχουν περάσει από τότε, όμως μέσα μου έχω ακόμα τη γεύση του καπνού, της αβάσταχτης καλοκαιρινής σιωπής, τα γέλια και τα παιχνίδια στην πλατεία, τα σκαμμένα απ’ τον ήλιο και την κούραση πρόσωπα αλλά και τον ξεριζωμό της παιδικής μου ηλικίας.

Κείμενο / Φωτό
More from Στεφανία Τζακώστα

ΜΑΣΑΝΤΑ: ΜΙΑ ΑΕΤΟΦΩΛΙΑ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΗ ΝΕΚΡΑ ΘΑΛΑΣΣΑ

Μονάχα καυτός ήλιος, χώμα και πέτρες σε περιμένουν στην κορυφή του οροπεδίου...
Δείτε περισσότερα